شاخه‌ها

با توسعه شبکه های کامپیوتری و به ویژه شبکه جهانی اینترنت و نیز حرکت سریع سازمانها به سوی اطلاعات یکپارچه،نیاز به فضایی امن برای مدیریت اطلاعات شامل ذخیره سازی،طبقه بندی،بازیابی و توزیع اطلاعات از طریق ارتباطات پرسرعت به شدت احساس می شود. از طرفی امروزه مراکز دادهو اتاق سرور نقش موتورخانه شرکت ها و سازمان ها را بازی می کنند.پایش شرایط محیطی در اتاق سرور و دیتا سنتر برای از کار نیفتادن موتورخانه سازمان ضروری می باشد. در نظرسنجی انجام شده از 330 شرکت بزرگ جهان مشخص شد که کاربران مراکزداده اولویت اول را به امنیت اطلاعات و اولویت دوم را به پایداری سرویسمی دهند که وجود برق مطمئن، پهنای باند مطمئن، سخت افزار، نرم افزار مناسب، پرسنل کارآمد و رویه های سازمانی مناسب لازمه آن می باشد. با توجه به ضرورت انتقال خدمات مربوط به میزبانی سایتها به داخل کشور از سوی سازمانها و شرکتهای‌دولتی وخصوصی جهت حفظ محرمانگی اطلاعات و کاهش وابستگی کشور به خارج در این زمینه، نیاز به توسعه خدمات مرکزداده در داخل کشور امری ضروری به نظر می رسد.

مرکز داده بایستی پاسخگوی نیاز های فعلی و آینده سازمان باشد.به همین دلیل در طراحی آن باید قابلیت ماژولار بودن، دسترس پذیری و توسعه پذیری در نظر گرفته شود. هدف اصلی طراحی مراکز داده ارایه سرویس ها و خدمات یک سازمان به کاربران و کارکنان آن سازمان بصورت بهینه می باشد . محدوده پروژه، طول عمر مرکز داده، بودجه تخصیص داده شده درطراحی بسیار موثر هستند. محدوده پروژه بر مبنای نیازهای سازمان و قابلیت های مورد نیاز سیستم و زیر ساخت شبکه تعیین می شود. میزان بودجه تخصیص داده شده از طرف سازمان در نوع و تعداد تجهیزات موثر می باشد. البته تخصیص بودجه مراکز داده باید به گونه ای باشد که موارد ضروری والمان های اصلی این مراکز حذف نشود. به عنوان مثال ایجاد سیستم برق اضطراری در راه اندازی مرکز داده نقش اصلی ندارد ولی از ضرورات می باشد زیرا برق شهری حتی در مدتی کوتاه ممکن است خسارات بسیاری به سازمان وارد کند . با توجه به اینکه سیستم به صورت شبانه روزی و در تمامی روز های سال حتی روزهای تعطیل بایستی قابل دسترس باشد، تهیه تجهیزات پشتیبان، سیستم برق اضطراری و سیستم پشتیبان بسیار ضروری می باشد.

در طراحی مرکز داده، شرایط مورد نیاز مکان، کف کاذب، زیر ساخت شبکه (سوییچ ها، روترها، سرورها، منبع تغذیه و کنترل کننده های دما و رطوبت) باید تعیین شود.

ویژگی های ضروری یک مرکز داده عبارتند از:

  • مکانی امن و مطمئن برای قرار دادن کامپیوترها ، ذخیره سازها و ابزارهای شبکه
  • ایجاد منبع تغذیه لازم برای این تجهیزات
  • ایجاد محیطی با قابلیت کنترل دما جهت ایجاد وضعیت بهینه برای تجهیزات
  • ایجاد محیطی امن با قابلیت اعلام حریق و اطفاء آن
  • ایجاد محیطی با قابلیت کنترل ورود و خروج
  • قابلیت جایگزینی ادوات معیوب یا در حال سرویس با ادوات سالم و سرویس مداوم درTier -4
  • برقراری اتصال با دیگر تجهیزات در داخل و خارج مرکز داده

 

بنابراین مهمترین معیارهای لازم در طراحی اجزای مختلف زیر ساخت های فیزیکی یک مرکز داده شامل موارد زیر است:

  • سیستم های توزیع برق
  • سیستم های خنک کننده
  • رک و ساختار ارتباطات فیزیکی آن
  • کابل کشی دیتا
  • حراست فیزیکی و محیطی
  • اعلان و اطفاء حریق
  • نظارت و مدیریت یکپارچه سیستم ها
  • ساختار فیزیکی سایت

ویژگی های ساختار فیزیکی سایت

  • سادگی، انعطاف پذیری، قابلیت های دسترسی بالا، توسعه پذیری، امنیت، قابلیت مدیریت، سهولت پیکر بندی نظارت و تشخیص خطا و همچنین مدیریت یکپارچه تجهیزات و سرویس های ارایه شده در مرکز، به منظور بالا بردن سرعت تصمیم گیری و همچنین ثبت وقایع رخ داده در مرکز داده، امکان مدیریت بهتر و اخذ تصمیمات مناسبتری را در یک مرکز داده بوجود می آورد.
  • صحت طراحی: مهمترین عامل در طراحی زیر ساخت یک مرکز داده ، وجود اطمینان از صحت محاسبات انجام شده برای آن است.
  • بهسازی: ساخت مرکز داده در بهترین حالت ممکن و بر اساس طرح ارائه شده نیز یکی از مهمترین مسائلی است که لازم است رعایت شود.

راه اندازی زیر ساخت فیزیکی یک مرکز داده ، به معنای انجام یک سلسله امور متفاوت از یکدیگر و کاملا گسسته بوده که در عین تفارق از هم ، لازم است مطابق یک برنامه کاملا اجرایی و جامع با رعایت تقدم و تاخر درمراحل مختلف آن نصب و راه اندازی شده و به بهره برداری برسد.

برای اطمینان از کارکرد صحیح مرکز داده توجه به موارد ذیل از اهمیت ویژه ای برخوردار است زیرا عدم رعایت هر یک از این موضوعات می تواند باعث اختلال در سرویس دهی شود:

  1. محل و وضعیت فیزیکی مرکز داده
  2. سیستم های الکتریکی و برق مربوط به داخل مرکز داده
  3. کشف، اعلام خطر و فرونشانی آتش و به حداقل رساندن خطر آتش سوزی
  4. رک ها ، نحوه چینش و آرایش رک ها
  5. کنترل عمومی، دسترسی و دوربین مدار بسته
  6. سیستمسرمایش و تهویه مطبوع

محل فیزیکی اتاق سرور

اولین مرحله طراحی وایجاد یک مرکزداده،تعیین محل مناسب وساختن ساختمان مطابق بااستانداردهاي ویژه آن است.آیا در این ناحیه ها مشکلات مشخصی در رابطه با زمین لرزه وجود دارد؟ آیا در این نواحی مشکلات شناخته شده ای در رابطه با نشست خاک وجود دارد؟ آیا منابع خارجی متعددی وجود دارد که با تولید نویز یا ارتعاش بر سایت مراکز داده تاثیر می گذارند؟ آیا مراکز داده باعث ایجاد نویز یا اختلال در دفاتر مجاور خواهند شد؟ این ها مسائلی است که باید پیش ازاین در مورد موقعیت فیزیکی اتاق سرور پاسخ داده شود.

درب های ورودی مراکز داده

  • درب حتما باید بدون در نظر گرفتن چارچوب آن حداقل 1 متر عرض و2.13 مترارتفاع داشته باشد .
  • درب ورودیباید ضد حریق و ضد سرقت باشد
  • درب باید لولایی باز شونده به سمت بیرون (بر اساس قوانین)داشته باشد و یا کشویی و قابل برداشتن باشد
  • درب حتما باید مجهز به قفل ضد سرقت باشد.

نبایست تیرک وسط ثابت (و یا قابل برداشتن) داشته باشد تا امکان ورود و خروج تجهیزات بزرگ از آن فراهم شود .

 

دیوارها ، سقف و کف کاذب اتاق سرور

کف ها، دیوارها و سقف باید درزگیری شوند یا از موادی ساخته شوند که میزان گرد و خاک را به حداقل برسانند . پرداخت ها و صیقل سازی موارد یاد شده باید با رنگ روشن باشد تا نور پردازی اتاق را بهبود بخشد و کف ها نیز باید ضد الکتریسیته ساکن باشند. حداقل ارتفاع سقف در مرکزداده باید 6/2 متر ازکف تمام شده تا هر نوع مانع (همچون لوله های اطفای حریق،تسهیلات نور پردازی یا دوربین ها) باشد . فضای یک مرکزداده استاندارد باید نسبت به محیط خارج کاملا درزگیری شده باشد، در صورتی که وجود پنجره ها و منافذ درمحل اتاق سرور باعث بروزمشکلات زیر گردیده است:

    • هوای سرد تهویه مطبوع می تواند از کف کاذب اتاق سرور که پرداخت و ساختار ضعیفی دارند و همچنین منافذ موجود، خارج شود که پیامد هایی از قبیل: مصرف برق بیشتر برای جبران هوای خارج شده، ناتوانی در توزیع حجم هوای سرد لازم در منافذ کف و نوسان فشار هوا در سر تاسر کف که منجر به ناتوانی در توزیع هوای سرد در دریچه های هوا می شود را در بر دارد.
    • منافذ درزگیری نشده و پنجره ها خطر آتش سوزی را افزایش داده و امکان انتشار آتش و دود به داخل یا خارج از اتاق سروررا بالا می برد.
    • سیستم های گازی اطفای حریق، متکی به کاهش سطح اکسیژن موجود در هنگام آتش سوزی بوده و برای عملکرد صحیح به یک ناحیه درز گیری شده وابسته هستند تا از باز تولید آتش توسط اکسیژن جلوگیری کنند لذا چنانچه بخواهیم از این سیستم ها استفاده نماییم باید فضای مرکز داده را کاملا درز گیری نماییم.
    • ورود گرد و غبار از خارج به داخل اتاق سرور.
    • وجود پنجره ها باعث ورود مستقیم نور خورشید به داخل اتاق سرور شده که این امر موجبگرم شدن و اتلاف انرژی می شودوهمچنین خطر نفوذ پذیری به اتاق سرور را بسیار افزایش داده است

الزامات سیستم های روشنایی مراکز داده

سیستم نوردهی باید به گونهای طراحی گردد که دارای روشنایی کافی و یکنواخت باشد و حداقل 500 لوکس را تامین نماید، در این خصوص نکات زیر باید رعایت شود:

  • بهترین محل نصب تجهیزات نوردهی در قسمتی است که تجهیزات و رک ها را کاملا روشن نماید.
  • کلید روشن و خاموش بهتر است در مبادی ورودی باشد.
  • روشنایی اضطراری اکیدا توصیه می شود و باید به گونهای طراحی گردد که در صورت قطع برق بصورت خودکار عمل نماید و محیط داخل روشن بماند.

 

کنترل محیطی و اطفاء حریق

سیستم اعلام و اطفای حریق به عنوان یکی از سیستم های امنیتی مجهز برای هر سایت الزامی می باشد. این سیستم باید دارای سنسورهای هوشمند اعلام کننده دود و آتش باشد، تا در صورتی که هر گونه نشتی یا نور حریق مشاهده شد، ابتدا اعلان اول، با به صدا در آوردن آژیرهای نصب شده در داخل راهروها و اتاق نگهبانی و سپس اعلان دوم (با قابلیت تنظیم تا 100 ثانیه)، به صورت اتوماتیک شیر کپسول را باز کرده و عملیات اطفاء را انجام می دهد. متاسفانه چنین سیستمی دراتاق سرور مشاهده نشده از دیگر نقص های مشاهده شده در سیستم کنترل و اطفای حریق هر اتاق سرور می توان موارد زیر را نام برد:

  • عدم قرار گیری کپسول های اطفای حریق در یک پوشش محافظ.
  • عدم نصب آژیر اعلان و پانل قطع کننده آن.

در اماکن حساس و پر اهميت همانند اتاق های تمیز، مراکزداده و اتاق سرور،اطفاء حريق در ثانيه هاي اوليه تشخيص دود يک ضرورت قطعي محسوب ميگردد. به لحاظ ساختاري، حسگر حرارتي در طولاني ترين زمان حرارت را کشف مي نمايد. حسگر دودي درزمانمعموليو حسگر شعله چنانچه بتواند شعله را در داخل رک يا جعبه دستگاه رويت کند سريع ترين است .متوسط زمان کشف حريق در حسگرهاي فوق بين 1 تا 3 دقيقه به طول مي انجامد، و اين مدت براي اتاق تميز يااتاق سرور بر طبق زمان طلايي اطفاء حريق که معمولا در 3 دقيقه اول پيدايش حريق ميباشد، يک زمان در حد مرز محسوب ميگردد وممکن است در طول اين مدت خسارت جبران ناپذيري را در مراکزداده ايجاد نمايد.به منظور واکنش سريع در ثانيه هاي اوليه پيدايش حريق سامانه کشف حريق پيشرفته ليزري بهترين گزينه مي باشد، زيرا اين سامانه در 3 تا 10 ثانيه اول پيدايشدودحاصل ازیک چوب کبریت راکشف می نماید و چنانچه به تجهيزات اطفاء کننده گاز FM-200 متصل گردد در کمتر از 30 ثانيه اطفاء حريق را آغاز مي نمايد.جهت مزيد اطلاع، فرايند اطفاء حريق مخازن آيروسل پس از بالا آمدن دماي محيط به بيش از 170 درجه سانتيگراد عمل مي نمايد و براي کاهش اين مدت براي حساس تر نمودن آن از حسگر دود يا حرارت مکمل استفاده ميگرددکه خود نيز وابسته به محل و تعداد حسگر نصب شده است و پس از 1 تا 3 دقيقه فعال خواهد شد .

سیستم های امنیتی 

بهترین روش جهت امنیت یک محیط سایت حساس مانند مراکز داده استفاده از سیستم های الکتریکی هوشمند می باشد . در خصوص ورود و خروج بهترین روش باز دارنده استفاده از درب های فلزی غیر قابل نفوذ و سیستم های کنترل کننده در دسترسی می باشد که تنها عوامل و اشخاص مجاز با داشتن کارت تردد بتوانند از درب ورودی به داخل سایت وارد شوند البته در حال حاضر چنین سیستمی در ورودی اتاق سرور شرکت در نظر گرفته نشده است.

خارج شدن درجه دما و رطوبت از محدوده استاندارد از اصلی ترین دلایل بروز مشکل و از کار افتادن تجهیزاتITمی باشد، لذا به کارگیری ابزارهای حرفه ای پایش شرایط محیطی از الزامات اصلی در مدیریت فناوری اطلاعات می باشد. عملکرد طولانی مدت تجهیزات گران قیمتITمانند سرورها، سیستم های ذخیره سازی اطلاعات،سوئیچ ها و روترها در درجه دمای بالاتر از استاندارد، به طور چشمگیری از طول عمر و میزان اعتماد به آنها می کاهد و اگر شرایط نامطلوب ادامه دار باشد شما حتما با اختلال روبرو خواهید شد.توجه به رطوبت نسبی در مرکز داده و اتاق سرور از اهمیت بالایی برخوردار است. رطوبت نسبی، نسبت رطوبت مطلق در دمای T به رطوبت اشباع در همان دما گفته می شود. به عبارت دیگر نسبت بخار آب موجود در حجم معینی از هوا در دمایT به وزن ماکزیمم بخار آبی که می توان در همین حجم در دمای T وجود داشته باشد را رطوبت نسبی می نامند. نگهداری رطوبت نسبی محیط در محدوده 45% الی55% برای عملکرد بهینه تجهیزات مناسب می باشد. چنانچه میزان رطوبت نسبی محیط بالا باشد، فرآیند میعان صورت گرفته و آب ایجاد می شود که موجب زنگ زدن و خوردگی تجهیزات می گردد. برعکس چنانچه میزان رطوبت نسبی بسیار پایین باشد تجهیزات کامپیوتری مستعد تخلیه الکتروستاتیکی می شوند که منجر به صدمه به اجزاء مختلف می گردد.درکارشناسی بهعمل آمده ازاتاق سرور هیچ‌یک از سیستم های هوشمند کنترل دما و رطوبت مشاهده نشد.

نکات قابل توجه:

  • بسیاری از کارشناسان فناوری اطلاعات و راهبران شبکه وقتی در اتاق سرور مشغول کار هستند کولرها را خاموش می کنند و پس از اینکه کارشان به پایان رسید فراموش می کنند کولر را دوباره روشن کنند.
  • ارتقاء سرورها و تجهیزات شبکه به دلیل قدرت بیشتر، دمای بیشتر تولید می کند، بنابراین درصورتی که تغییرات زیادی در تجهیزات صورت گرفته، زمان آن فرارسیدهاست تا از توانایی تهویه مطبوع اطمینان حاصل کنید.
  • به طور متوسط در یک اتاق سرور اگر کولرها از کار بیفتد، دمای محیط در عرض 6/8 دقیقه از 20 درجه سانتیگراد به 30 درجه سانتیگراد خواهد رسید. بنابراین لازم است بلادرنگ از موضوع باخبر شوید.
  • به طور متوسط 72% ظرفیت تجهیزات خنک سازی (تهویه مطبوع) در مراکز داده صرف تجهیزات کامپیوتری می گردد.